تبلیغات
سرزمین كهنم ایران - تپه ی سیلك كاشان
 
درباره وبلاگ


ایران باستان تمدنهای آن وتمدنهای مرتبط با آن-شهرهای كهن ایران باستان-نزادهای ایرانی-امپراطوری هخامنشی-کوروش کبیر-داریوش شاه بزرگ-هخامنشیان-اشکانیان-ساسانیان-و گزیده هایی از طبیعت این مرز و بوم

مدیر وبلاگ : فرزاد ایرانمنش
نظرسنجی
شما تا به حال به چند استان از ایران سفر کرده اید؟








جستجو

آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
سرزمین كهنم ایران
درود بر تمام ایرانیان و ایران دوستان




تمدن سیلک

در دوران بارانی بین آخرین دوره های یخچالی (زمین شناسی) به نظر می رسد در مرکز ایران دریای پهناوری گسترده بود. این دریا با شروع عهد خشکی به تدریج کوچک و خشک شد که اکنون در محل آن کویر بزرگ مرکزی برجاست و بشر در دوره استقرار در روستاها در اطراف این محل اسکان یافته است چنان که قدیمی ترین تمدنها را می توان در حاشیه هلالی شکل کویر یافت.

یکی از قدیمی ترین تمدنهای این حاشیه تمدن سیلک است. تپه های موسوم به سیلک واقع در 2 کیلومتری جنوب غربی کاشان یکی از کهن ترین مراکز استقرار بشر در فلات مرکزی ایران به شمار می آید. حدود هفت هزار سال پیش مردم سیلک پایه و اساس تمدنی را بنیان نهادند که در دوره های مختلف پیشرفت شایانی را بدست آورد. نشانه هایی از این پیشرفت و ترقی را می توان در آثار سفالین و اشیاء مسی و مفرغی بدست آمده از این تپه ها (تپه های شمالی و جنوبی سیلک) که امروزه زینت بخش اکثر موزه های معتبر ایران و جهان است، مشاهده کرد. اقوام سیلک که دارای ابداعات و نوآوریهای فراوانی در صنایع آن دوران بوده اند، با تمدن بین النهرین و مناطق دیگر ایران ارتباطات فرهنگی و اقتصادی داشته اند. تمدن سیلک به عنوان یکی از نخستین تمدن های دشت نشین برای باستان شناسان از اهمیت قابل توجهی برخوردار می باشد. خاصه آنکه در کوزه گری و نگارگری و استفاده از آجر پخته در بنای ساختمانها و موارد متعدد دیگر به پیشرفتهای قابل ملاحظه ای رسیده بودند. گرچه ردپای این تمدن ناگهان در تاریخ گم می شود و مردم سیلک بر اثر هجوم اقوام تار و مار و گریزان می شوند، اما برخی بر این عقیده اند که ساکنان سیلک پس از ویرانی شهر و دیارشان به چشمه ساران به ویژه نیاسر و نوش آباد پناه برده و آبادیهایی را بوجود آورده اند.

شهرسیلک

تمدن سیلک که در دوران پیش از تاریخ ( حدود 7000 سال پیش) در
ایران وجود داشته مربوط به مردم ساکن در شهر سیلک (
Sialk) در نزدیکی کاشان کنونی در مرکز ایران میباشد. این شهر دارای دیوارهای محافظ بوده و قدیمیترین نشانه سکونت در حصار در ایران است. اینکه این دیوارها برای محافظت از چه خطری ساخته شده بودند برای ما ناشناخته است ، اما شاید برای جلوگیری از خطر کاسیتهای مهاجر بوده که از شمال و شمال غربی بسوی جنوب شرقی ایران و کوههای لرستان کوچ میکرده اند. آثار سفالی شهر سیلک مشابه سفالگریهای مارلیک و کاسیتها بوده و آثار آشیا فلزی کمتر در این شهر وجود دارد. خانه های این شهر از سنگ ، که در این ناحیه زیاد یافت میشود، ساخته شده است وموقعیت شهر نشان از بندری بودن آن دارد . شاید دریاچه بزرگتری در این منطقه وجود داشته که باقی مانده آن هنوز در نزدیکی شهر قم وجود دارد (دریاچه نمک).

تپه ی سیلک

تحقیقات نشان می‌دهد كه در حدود 0007سال پیش، مردمی در این ناحیه ساكن بوده‌اند كه تمدن پیشرفته‌ای داشته‌اند. دوران زندگی در سیلك را به شش دوره تقسیم می‌كنند كه از 0007 سال پیش شروع شده تا آخرین دوره كه مربوط به 2700 سال پیش است. هر مرتبه كه در وضع زندگی مردم سیلك تغییری رخ می‌داده، نقش ظروف سفالینی كه آنها می‌ساخته‌اند تغییر می‌كرده است. بعضی از این سفال‌ها از بهترین و زیباترین نمونه‌های سفال‌سازی هستند كه تاكنون در ایران به دست آمده تا آنجا كه موزه‌های دنیا با داشتن ظروف سفالی سیلك به خود می‌بالند و شاید بهتر بود تمام مكتب‌های نقاشی دنیا را به علاوه«1»می‌كردند و آن«1»منحصر به سبك نقوش سفالینه‌های سیلك بود. مردم سیلك جنگجو نبوده‌اند چون در میان آثارشان اسلحه و ادوات جنگی دیده نمی‌شود و بیشتر آثارشان مربوط به كشت و زراعت است.سیلك امروزی فقط در تپه جنوبی و شمالی است هر چند كه در منطقه‌ای به طول و عرض 4كیلومتر، اشیاء و قبرهای هزاران‌ساله پیدا شده كه اكنون خانه‌های مردم بر روی آنها بنا شده است.

تپه جنوبی " سیلك " با مساحتی بیش از دو هكتار در سه كیلومتری جنوب شرقی شهر كاشان معرف دوره های سوم و چهارم سیلك است. اگر چه از لحاظ فرهنگی دوره سوم سیلك ادامه دوره دوم در تپه شمالی است، اما پیشرفتهای چشمگیری كه در امور فنی نصیب صعنعتگران ساكن آن شد، این دوره را از دوره های پیشین و بعدی، یعنی دوره های دوم و چهارم به گونه ای بر جسته جدا و متمایز می سازد.
دوره سوم از هشت لایه استقرار تشكیل شده است. اواسط این دوره كه همزمان با دوران شكوفایی صنعت و فن در سراسر فلات مركزی است، پیشرفتهای شگرفی را در صنایعی همچون سفالگری و فلزكاری به نمایش می گذارد. از زمان لایه چهارم از دوره سوم، به علت افزایش تقاضا برای سفال و گسترش مبادلات تجاری كه نیاز به وسایل حمل و نقل كالا را بیشتر می كرد، سفالگران سیلك برای تولید سفال انبوه دست به اختراع چرخ سفالگری زدند. این زمان در حدود 4500 ق.م. بود. اما، بزرگترین رویداد در ایجاد تحولات صنعتی، تجاری، سیاسی و اجتماعی در عصر باستان را كه راهگشای پیدایش تمدنهای بزرگ و ظهور امپراتوریها شد، كشف فلز و ذوب آن بود. این تحول عظیم صنعتی نخستین بار و به طور تقریبا" همزمان در دو منطقه مركزی آناتولی درتپه " چایونو " و در فلات مركزی ایران در تپه "قبرستان" قزوین در حدود اواخر نیمه اول هزاره پنجم ق.م. و یكی دو قرن بعد در " تل ابلیس " در استان كرمان به وقوع پیوست. در " سیلك " صنعتگران با ذوب مس و ریختن آن در قالبهای باز، ابزارها و ادوات متعدد و گوناگون مانندتبر، چكش، كلنگ یك سر، كلنگ دو سر، تیغ خنجر، سوزن، سنجاق، اسكنه و قلم تولید كردند و آنها را جایگزین نوع مشابه سنگی یا استخوانی آن نمودند
آخرین نتایج كاوش‌های باستان‌شناسی نشان می‌دهد كه یك زیگورات در سیلك وجود داشته كه اگر این‌طور باشد، تاریخ باستان‌شناسی كمی تكان خواهد خورد.



زیگورات سیلك كاشان كهن ترین زیگورات جهان

سازنده این زیگورات مشخص نشده است ولی در فاصله بین سالهای 4700 تا 4500 سال پیش ساخته شده است یعنی در زمانی كه ابتدای استفاده از خط برای نگارش بوده است. برای ساخت این زیگورات كه از سه سكو یكی بر بالای دیگری تشكیل شده است از بیش از 1250000 خشت به ابعاد 35در35در15 سانتی متر استفاده شده است. ارتفاع واقعی این زیگورات مشخص نیست ولی آنچه كه از آن باقی مانده است امروزه سطح بالاترین سكوی آن 14 متر از سطح زمینهای اطراف ارتفاع دارد. راه دست رسی به بالاترین طبقه بوسیله شیبی ملایم صورت میگرفته است.
 

 


زیگورات چیست؟
زیگورات بنای خشتی تو پر فاقد فضاهای داخلی است كه سطح خارجی آن دارای پوششی از آجر است. ابعاد قاعده زیگوراتهامربع و یا مستطیل و اندازه آنها بین 50 در50 یا 40 در 50 متر متغیر است. از نظر موقعیت جغرافیایی تا قبل از كشف زیگورات سیلك بین سومر بابل آشور و جنوب غربی ایران توزیع شده اند.برای نخستین بار در فلات مركزی ایران نیز از بقایای زیگوراتی در سیلك كاشان خاك برداری شده است. تاكنون هیچ یك از زیگوراتهای شناسایی شده بطور سالم و كامل باقی نمانده است و لذا ارتفاع اصلی آنها مشخص نشده است. دست رسی به فوقانی ترین طبقه زیگورات بوسیله پله كان و یا راه شیب دار صورت می گرفت. فضاهای اطراف زیگورات ها را با درختكاری فضاسازی میكردند.

ــ موقعیت سیلک:

تپه های سیلک در سه کیلو متری غرب کاشان بین ،کاشان و فین قرار دارد که از دو تپه شمالی و جنوبی به فاصله 600متر از یکدیگر قرار دارند و تشکیل شده است . و به اعتقاد کاوشگران سیلک زیگورات است و از مجموع 32 زیگورات کشف شده در جهان 27 عدد در عراق و 5 عدد در ایران شناسایی شده که قدیمی ترین آنها زیگورات سیلک است.

 

ــ وجه تسمیه سیلک:

به نظر بعضی باستانشناسان همزمان با ورود آریاییها که مصادف تمدن سیلک بوده و در این دوره آریاییها به کسانیکه آریا نبودند Unirani یا  Asianiمی گفتند . بخشی از Asinists در کردستان  و بخشی عمده آنها در منطقه ایران مرکزی و خوش آب و هوایی به نام سیلک بوده اند که در واژه سیلک بعضی از مورخان آنرا به معنای سی ارگ و برخی سیاله یعنی سوفال ( سفال ) گرفته اند. بعضی ها تپه سیلک را سیاه الک می خوانند و آنرا آتشکده می دانند.

ــ وقایع تاریخی سیلک

کاوشها نشان داد که 4500 سال قبل از میلاد اقوامی که دارای تمدن بالنسبه قابل مطالعه ای بوده و وسایل کار انان را بیشتر سنگ و استخوان تشکیل می داده است در این مکان مستقر شده اند و در 4200 سال ق. م  . در وضع زندگی این مردم تغییر رخ داده است و شکل و نوع و نقش و رنگ ظروف ساخته انان به کلی تغییر می کند و معلوم می شود که ساکنین این منطقه مغلوب اقوام تازه واردی شده که دارای مشخصات سفال قرمز رنگ با نقشی سیاه بوده که مظاهر آن در اقوام ری و چشمه علی اطراف تهران دیده می شود و یکباره تپه های شمالی متروک و در تپه جنوبی مورد استفاده قرار می گیرد.

مهمترین اکتشاف این قسمت پیدایش الواح گلی عیلامی است . بدین ترتیب که در 5500 سال پیش بر اثر ارتباط با مدنیت شوش نگارش خط و پروتوایلامیت را فرا گرفته اند و الواح گلی فراوانی با قدیمی ترین نوع خط در سیلک کشف شده است.

اقوام سیلک در 3500 سال پیش مغلوب آریاییها می گردند که آثارشان در طبقات و نیزه های بلند پیداست و در فاصله دو تپه بزرگ و کوچک دو گورستان قدیمی الف و ب  کشف و ظاهر می شود.

آثار مکشوفه از گورستان ب مربوط به مهاجران تازه وارد به سیلک بیشتر شبیه آثار زیر خاکی تپه گیان در نهاوند و خوروین در ساوجبلاغ و حسنلود در نقده و نواحی لرستان است.

از داخل گورهای قبرستان سیلک ظروف سفالی ، آلات و ابزار کار و اسلحه های گوناگون بدست امده و همچنین کشف دو جسد با قدمت بیش از 5500 سال که علت مرگ آنها را ریزش سقف دانسته و بر اثر وقوع زلزله بوده است .

در بخش صنعتی چندین کوره ذوب فلز مربوط به هزاره سوم پیش از میلاد و بخشی بقایای معماری آهن از هزاره اول پیش از میلاد در این حفاریها کشف شده است . از جمله یافته ها به دوک و چرخ نخ ریسی  و چرخ کوزه گری و کوره های پخت سفال می توان اشاره کرد.

اولین حفاریها توسط گیرشمن در سال1312 انجام شد که دستاوردهای آنرا چنین برشمرده اند:

1-    ساکنان تا کمی به معاد عقیده داشته چونکه وسایل شخصی مردگان را با خودشان دفن می کردند.

2-    با بین النهرین در ارتباط بوده و گاهی جنگ می کردند که بعضی وقتها پیروز و بعضی اوقات شکست می خوردند.

3-    در آن زمان زن سالاری مطرح بوده و مردان در بیرون کار می کردند.

4-  در بعد صنعت د رمرحله اول سنگ را بدون تغییر استفاده می کردند ولی بعداً ابزار سنگی درست می کردند و همچنین برای زینت زنان استفاده می نمودند.

ــ یافته های سیلک  

 

در سال 1312 ه . ق پروفسور گیرشمن طی سه فصل کاوش تا سال 1317 ه . ق کشفیات مطالب جالب توجهی دست یافت.

الف. تپه های شمالی:

این تپه دارای وسعت تقریبی110×320 متر و ارتفاع 6 متر از زمینهای اطراف بلندتر بود و با حفاری در عمق 80/11متری قسمت شمال غربی تپه به  سطح خاک بکر رسیده که آثار بدست امده مربوط به دو دوره فرهنگی الف و ب می باشد در دوره فرهنگی الف به 5 دوره کوتاهتر و دوره ب به 3 دوره  کوتاهتر تقسیم می شود.

در سیلک الف 1: این طبقه استقرار اول در تپه سیلک است که بر روی خاک بکر قرار دارد و محل اولین ساکنان سیلک می باشند که قطعات سفالی بدست آمده نشان می دهد که ساکنان اولیه حداقل از چهار نوع سفال استفاده می کردند مانند سفال قرمز ساده ، قرمز منقوش ، سفال خاکستری و روشن منقوش است. بعلاوه اشیایی مانند سنگ و استخوان که بیانگر دفن مردگان در زیر مناطق مسکونی می باشد پیدا شد.

در سیلک الف 2: در این طبقه بقایای معماری که با چینه ساخته شده بود مشخص گردید . دیوار منازل فاقد پی بودند و سطوح دیوار اندوده نشده و علاوه بر چهار سفال طبقه1 به یک نوع سفال به رنگ قرمز تیره نیز بر می خوریم.

سیلک الف 3: این طبقه همانند قبلی بوده با این تفاوت که سنت تزیین داخل و خارج ظروف شدیدتر شد.

سیلک الف 4: در این طبقه استمرار سنت های فرهنگی قبل بوده و از استخوان و سنگ اشیاء کاراتر نسبت به قبل ساخته و بعلاوه اشیاء مسی مانند مهره و آویزبدست آمد که با چکش کاری مس طبیعی رگه های خالص مس را از معادن استخراج می نمودند.

سیلک الف 5: باز در اینجا تداوم سنت های فرهنگی قبل را معرفی می کند.

در سیلک ب تقسیمات طبقات استقراری این دوره نیز بر اساس دگرگونی های معماری استوار است.

طبقه ی دوم به سه لایه تقسیم می شود. از ویژگی های معماری دوره ی دوم سیلک این است که بناها با خشت خام که با دست فرم داده شده اند، ساخته می شدند و سنت دفن اجساد در زیر منازل مسکونی مانند گذشته ادامه داشته و سفال های ساخته شده این دوره مانند گذشته با دست ساخته می شده و تنها نوآوری تزئین ظروف با نقوش نباتات و حیوانات می باشد.

از دیگر آثار جدید دوره ب سیلک استفاده از سنگ مرمر برای ساختن دستبند، از سنگ های سبز روشن برای ساختن اشیاء تزئینی شخصی، از فیروزه برای اشیاء تزئینی کوچک بوده که در لایه های سوم طبقه ی ب به دست آمده است.

در پایان این دوره ی 3 سیلک به عللی که هنوز مشخص نیست، ساکنان تپه های شمالی سیلک این محل را برای همیشه ترک کرده اند. حفار معتقد است که آن ها به محل تپه ی جنوبی نقل مکان کرده و دوره ی سوم سیلک معرف آثار آن اقوام است که در تپه جنوبی روی خاک بکر قرار گرفته است.

منبع:etu.isfedu.org/LinkClick.aspx%3Flink%...





نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :


دوشنبه 17 مرداد 1390 :: نویسنده : فرزاد ایرانمنش
جمعه 5 دی 1393 11:21 ق.ظ
جمعه 5 دی 1393 11:20 ق.ظ
جالب بود
پنجشنبه 3 مهر 1393 10:53 ق.ظ
پنجشنبه 10 آذر 1390 09:18 ب.ظ
متن تحقیقتان بسیار جالبب بود ولی ای کاش امکان این وجود داشت که میشد ازاین مطالب برای تحقیقات علمی کپی برداشت
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر